Showing posts with label Filipina. Show all posts
Showing posts with label Filipina. Show all posts

Bahasa Bikol, Naga City

Bahasa Bikol, Naga City, adalah bahasa yang dituturkan oleh etnis Bikol di Filipina.

Klasifikasi:  Austronesian: Malayo-Polynesian: Philippine: Greater Central Philippine: Central Philippine: Bikol: Coastal: Naga

Kamus:
  • abaga = bahu
  • abo' = abu
  • aco' = saya
  • agom na babaye = istri
  • agom na lalaki = suami
  • alang = kering
  • aldao = hari
  • alpog = debu
  • alulunti = cacing
  • amâ = ayah
  • ano = apa?
  • aquì = anak
  • asin = garam
  • aso' = rokok
  • atop = atap
  • awot = rumput
  • ayam = anjing
  • ba-a-con = membagi
  • babaye = perempuan
  • bacu = tidak
  • ba'go = baru
  • baladon = kering
  • balúkag = bulu
  • bangui = malam
  • basâ = basah
  • baybay = pasir
  • berde = hijau
  • bitís = kaki
  • bituka = usus
  • bituun = bintang
  • bugkuson = ikat
  • buhok = rambut
  • bulan = bulan
  • bulus = aliran
  • bunay [sugok] = telur
  • bunga = buah
  • burak = bunga
  • cadlagan = hutan
  • calayo = api
  • canario = kuning
  • carne = daging
  • con = jika
  • culop = kabut
  • daculà = besar
  • dagâ = bumi / tanah
  • dagat = laut
  • daguldol = guntur
  • dagum = jarum
  • dahon = daun
  • dai = tidak
  • danao = danau
  • dilà = lidah
  • dugô = darah
  • dungô = hidung
  • durus = angin
  • du-ut = rumput
  • gabos = semua
  • gamgam [bayong] = burung
  • gamut = akar
  • gapû = batu
  • gurang = tua
  • hababâ = pendek
  • halaba = panjang
  • halas = ular
  • hali'pót = pendek
  • harani = dekat
  • harayô = jauh
  • harong = rumah
  • haya|cpit = sempit
  • hayupon = tiup
  • híta' = kaki
  • ibaba = di bawah
  • ibaba = lain
  • ica = anda
  • ica' = engkau
  • ikog = ekor
  • inâ = ibu
  • ini = ini
  • itaas = di atas
  • ito = bahwa
  • itom = hitam
  • kahoy = kayu
  • kamí = kami
  • kamut = tangan
  • katoy = hati
  • kilat = petir
  • kitá = kita
  • kublit = kulit
  • kuto = kutu
  • lalaki = laki-laki
  • langit = langit
  • laog = dalam, di dalam
  • lapâ = busuk
  • lawà = laba-laba
  • likod = belakang
  • li-og = leher
  • lubid = tali
  • maabot = datang
  • maapon = lempar
  • maaringasa = hangat
  • maati = kotor
  • mabacal = beli
  • mabayo = mengalahkan
  • mabilang = hitung
  • mabiric = belok 
  • mabucas = buka
  • mabuhay = hidup
  • macagao = garuk
  • macagat = gigit
  • macapot = pegang
  • maculog = sakit
  • madangog = dengar
  • maducag = gali
  • maduros = tiup
  • magabat = berat
  • magadan = bunuh
  • magâgâ = masak
  • magatoc = bengkak
  • magpacagadan = mati
  • maguinhawa = nafas
  • mahab-on = mencuri
  • mahacay = menguap
  • mahibi = nangis
  • mahib-og = tebal
  • mahigdâ = baring
  • mahiling = lihat
  • mahimpis = tipis
  • mahiwas = luas
  • mahulog = jatuh
  • mainum = minum
  • maisip = pikir
  • makakan = makan
  • malacao = jalan kaki
  • malangoy = berenang
  • malipot = dingin
  • malupad = terbang
  • malutab = ludah
  • maluto = masak
  • mang-ayam = berburu
  • ma-ngisi = tertawa
  • mangiturugan = mimpi
  • mangurol = kusam, tumpul
  • mantika = lemak / minyak
  • ma-oloc = tertawa
  • ma-oma = kerja
  • mapacol = pukul
  • mapanà = tembak
  • maparong = endus 
  • mapigâ = peras
  • mapilì = memilih
  • maraot = buruk, jahat
  • marhay = baik
  • masabi = bilang, kata
  • masacat = memanjat
  • masaksak = tusuk
  • masapâ = kunyah
  • masuka = muntah
  • masup-gon = menghindar
  • masupsup = hisap
  • matá = mata
  • matago = sembunyi
  • matahî = jahit
  • matakot = takut
  • matanom = tanaman
  • mataram = bilang, kata
  • matarom = tajam
  • matindog = berdiri
  • matubo = tumbuh
  • matucad = memanjat
  • matucao = duduk
  • maturog = tidur
  • minudencia = usus
  • namok = nyamuk
  • nasupog = malu
  • ngipon = gigi
  • ngusò = mulut
  • no-arin = kapan?
  • paano = bagaimana?
  • pakpák = sayap
  • panganoron = awan
  • pangaran = nama
  • paros = angin
  • payo = kepala
  • pula = merah
  • puti = putih
  • quinô = tikus
  • quita = kita
  • sa = di
  • sa|ka = dan
  • sadit = kecil
  • sain = mana?
  • sanga = cabang
  • si-isay = siapa?
  • sinda = mereka
  • sirâ = ikan
  • siya = dia
  • sulu-on/masulô = bakar
  • susu = susu, payudara
  • tabáy = kaki
  • talinga = telinga
  • tama = benar
  • taon = tahun
  • tatao = tahu
  • tawo = orang / manusia
  • ti-a-con = potong
  • tinampo-dalan = jalan / jalur
  • tubig - las-ay = air
  • tulac = perut
  • tu-lang = tulang
  • tu-o = kanan
  • tutoo = benar
  • uran = hujan
  • wala = kiri
bilangan:
  • saro' = satu
  • duwa = dua
  • tulo' = tiga
  • apat = empat
  • lima = lima
  • anum = enam
  • pito = tujuh
  • walo = delapan
  • siyam = sembilan
  • sampulo = sepuluh
  • duwang pulo' = duapuluh
  • limang pulo' = limapuluh
  • sanggatus = seratus
  • sang-ribu = seribu


sumber:
- protomalayans.blogspot.com
- kaltengpos.web.id
- theborneopost.com
- sabah.edu.my
- batakpost.com
- philippinepost.blogspot.com
- newspaper.philippinecentral.com
- language.psy.auckland.ac.nz
- dayakbaru.com
- wikipedia
- kompas.com
- dan beberapa sumber lain

Bahasa Inabaknon

Bahasa Inabaknon, adalah bahasa yang diucapkan oleh suku Inabaknon di pulau Capul, Filipina.

Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Barito: Sama-Bajaw: Abaknon: Inabaknon

Kamus:
  • a'a = orang / manusia
  • abri +d1 = buka
  • agbon = abu
  • alimagmag? = tahu, tau
  • alla = istri
  • allaw = hari
  • allom = hidup
  • alpog = debu
  • alupu'op = kabut
  • alusu'os = hangat
  • andang = tua
  • anit +d = kulit
  • anni = dingin
  • antallo = telur
  • antan = pegang
  • anyo = tahun
  • api = api
  • apiki = dekat
  • aron = nama
  • arop = belok
  • asiya = garam
  • asta = dan
  • atay +t+d1 = hati
  • ay = apa?
  • bag'o +d1 = baru
  • baho1 +d1 = endus, mencium
  • balagting = tikus
  • balitok = lempar
  • balli = beli
  • bansag = nama
  • barahibo = rambut
  • barahibo = bulu
  • bariyo = angin
  • bataw-bataw = lihat
  • bato +t+d1 = batu
  • battong +it+d1 = perut
  • bawa' = mulut
  • baybay = pasir
  • bikho' +d1 = tangis
  • bitu'on +d1 = bintang
  • buka +d1 = bagi
  • bulan +d1 = bulan
  • bundak +d1 = tusuk
  • bungbong? = atap
  • bungkal = gali
  • buno' +d1 = bunuh
  • burak = bunga
  • buwa'1 = buah
  • buwahi' = air
  • buwat = berat
  • dabal = kayu
  • dadi' = anak
  • dagom +d1 = jarum
  • dahon +t+d1 = daun
  • da'ito = datang
  • dakmol +d1 = tebal
  • dalla' = lidah
  • dalugdog = guntur
  • danaw = danau
  • danda = perempuan
  • daplos = daki, manjat
  • darakan = susu, payudara
  • daras = aliran
  • daying = ikan
  • diki' = kecil
  • diki' = sempit
  • dilalom = di bawah
  • dimu'an = semua
  • dugsang = tusuk
  • dulaw +d1 = kuning
  • dungpol = kusam, tumpul
  • gabon = rumput
  • gamot +d1 = akar
  • grin = hijau
  • gu'os = ikat
  • hadhad = potong
  • halap = baik
  • haluthot = jahit
  • hasta = dan
  • haway = besar
  • haya = besar
  • hingasong = nafas
  • hingos = endus, mencium
  • humbo = rokok
  • huna'-huna' = berpikir
  • husok = tipis
  • husto +d1 = benar, betul
  • huyam +d1 = menguap
  • ido' = anjing
  • igo'1 = pukul
  • impon = gigi
  • ingko = ekor
  • ingkot = ikat
  • inom = minum
  • intiro = semua
  • isip = hitung
  • iya = dia
  • kabos = makan
  • kadkad = gali
  • kagurangan = hutan
  • kakan = makan
  • kalawot = laut
  • kali = dengar
  • kallong = leher
  • kambag = tangan
  • kami' = kami
  • karni +t+d1 = daging
  • kaw = anda
  • kawanan = kanan
  • kawiri = kiri
  • kayo = kayu
  • kibkib = gigit
  • kil'at = petir
  • kitid = kaki
  • kon = jika
  • kuba-kuba = takut
  • kudkod = garuk
  • kulaw? = lihat
  • kulba +d1 = takut
  • kumkom = pegang
  • kumol = pegang
  • kuspad +d1 = kutu
  • kwinta = hitung
  • labaw = di atas
  • labbok = mengalahkan
  • laha' = darah
  • la'in = lain
  • lalan = jalan / jalur
  • lalla = laki-laki
  • lambo = luas
  • lammok = lemak / minyak
  • langit +t+d1 = langit
  • langngan = jalan kaki
  • lantong = jauh
  • lapa' = busuk
  • laris = curi
  • lawa' +d1 = laba-laba
  • layog = terbang
  • libbak = baring
  • lubo2 = tanam
  • ma'in = tidak
  • malli' = kerja
  • mamanwa = berburu
  • manok +t+d1 = burung
  • mata1 +t+d1 = mata
  • matay = bunuh
  • matay = mati
  • mati'ay = bagaimana?
  • may = dan
  • mistir = suami
  • na'an = bahwa
  • namok = nyamuk
  • nana = ibu
  • nay nan = bahwa
  • nay ray = bahwa
  • nayto = ini
  • ngalngal = tangis
  • ngan = dan
  • ngani' = dan
  • ngani' = jika
  • pada- = datang
  • paddi = sakit
  • pakali = dengar
  • pakpak +t+d1 = sayap
  • palingnga = mana?
  • palling = bicara
  • pamanwa = berburu
  • pana' = tembak
  • panganod = awan
  • pang'it = gigit
  • panit +d1 = kulit
  • pa'pa' = gigit
  • patatawa = tertawa
  • pati' +t = dan
  • pihi' = peras
  • pili' +t+d1 = pilih
  • pilipig = mengalahkan
  • pinugad = bicara
  • piripiti = basah
  • pisi' +t+d1 = tali
  • pitak = bumi / tanah
  • piyat = merah
  • plos = semua
  • pundok = pendek
  • pu'o = mati
  • puti' +t+d1 = putih
  • raknag = jatuh
  • rangi = berenang
  • rigsok +d1 = kotor
  • rukda' = ludah
  • ruma' = rumah
  • sabi +t = bicara
  • sagka = manjat
  • samsam = kunyah
  • sanga +d1 = cabang
  • sangom = malam
  • sawa +d1 = ular
  • say = siapa?
  • si'ak = bagi
  • singnga = mana?
  • singo = endus, mencium
  • si'ok = sempit
  • sipog = malu
  • sito = ini
  • sugbong = bahu
  • sugna' = masak
  • sumiran = kapan?
  • sunog +t+d1 = bakar
  • supsop = hisap
  • surit = bakar
  • tabog1 = jauh
  • tago' = sembunyi
  • tahi' = jahit
  • takulok = kepala
  • talinga = telinga
  • tal'ok = minum
  • talon = hutan
  • taludtod = belakang
  • tamburo' = tangan
  • tangkaw = curi
  • tanom = tanam
  • tapit = dekat
  • tappa = mengalahkan
  • tarom? = tajam
  • tata' = ayah
  • tatay = ayah
  • ta'ulang = tulang
  • tinampo = jalan / jalur
  • tingkarag = duduk
  • tingkulo' = duduk
  • to = ini
  • tubo'1 +t+d1 = tumbuh
  • tuho' = kering
  • tunga' +d1 = bagi
  • tunggo = berdiri
  • tupra = ludah
  • turakhak = tertawa
  • turi = tidur
  • tur'og = lempar
  • ukad +d1 = gali
  • ulot = cacing (cacing tanah)
  • unas = curi
  • unay2 = dekat
  • uran +d1 = hujan
  • urong = hidung
  • urup-urupan? = tahu, mengerti
  • usdat = hujan
  • uswag = tumbuh
  • uta' = muntah
  • utas = bnuh
  • yayto = ini
  • yungod = di atas
  • ? = hitam
  • ? = saya
  • ? = engkau
  • ? = mereka
bilangan:
  • un = satu
  • uno = satu
  • adda = satu
  • dos = dua
  • duwwa = dua
  • tallo = tiga
  • tris = tiga
  • ampat = empat
  • kwatro +d1 = empat
  • singko = lima
  • lima = lima
  • annom = enam
  • sa'is = enam
  • pito' = tujuh
  • syiti = tujuh
  • utso = delapan
  • walo' = delapan
  • nwibi = sembilan
  • siyam +t+d1 = sembilan
  • awatong = sepuluh
  • dyis +t+d1 = sepuluh
  • baynti = duapuluh
  • singkwinta +t+d1 = limapuluh
  • addahatos = seratus
  • ? = seribu


sumber:
- protomalayans.blogspot.com
- antaranews.com
- nformosa.webs.com
- madagascar-library.com
- andamannicobarposts.blogspot.com
- kaltimpost.co.id
- kaltengpos.web.id
- theborneopost.com
- banjarmasinpost.co.id
- newsabahtimes.com.my
- sabah.edu.my
- batakpost.com
- philippinepost.blogspot.com
- newspaper.philippinecentral.com
- language.psy.auckland.ac.nz
- learn-melanau.blogspot.com
- dayakbaru.com
- en.wikipedia.org
- kompas.com
- dan beberapa sumber lain

Bahasa Yakan

Bahasa Yakan, adalah bahasa yang diucapkan oleh suku Yakan di pulau Basilan, sebelah selatan kepulauan Sulu, Filipina. Bahasa Yakan, menurut Jundam, 1983: 7-8, merupakan variasi dari bahasa Sinama Samal dan bahasa Tausug. Bahasa Yakan juga masih berkerabat dengan bahasa-bahasa Dayak di Kalimantan, terutama dengan bahasa Dayak Bukit dan Dayak Bajau, sehingga bahasa Yakan dikelompokkan ke dalam kelompok bahasa Borneo Utara. Sedangkan suku Yakan sendiri menurut para peneliti berasal dari keturunan suku Dayak Bukit dan Dayak Bajau, yang bermigrasi ke pulau Basilan Filipina.

Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Borneo Utara: Sabahan: Paitanic: Yakan

Kamus:
  • abu = abu
  • aku = aku, saya
  • alen = nama
  • anak = anak
  • anda = istri
  • antag = mana?
  • asin = garam
  • asu = anjing
  • aʔa = orang / manusia
  • baha = bahu
  • bahaʔ = bengkak
  • bahiʔ = tua
  • baŋ = jika
  • basseʔ = basah
  • batu = batu
  • bayu = menghantam
  • baʔahu = baru
  • begumbun = debu
  • behe = mulut
  • belili = rumput
  • beliu = angin
  • bella = masak
  • belli = beli
  • bennal = benar, betul
  • betteŋ = perut
  • bettis = kaki
  • bibaŋ = kiri
  • binaniŋ = kuning
  • binonoʔ = tusuk, menusuk
  • bira = belok
  • bituʔun = bintang
  • bohat = berat
  • boheʔ = air
  • bonoʔ = bunuh
  • buaʔ = hati
  • buaʔ = buah
  • buhuk = busuk
  • bukut = belakang
  • bulak = bumi / tanah
  • bulan = bulan
  • bulu = bulu
  • buu kook = rambut
  • dalum = jarum
  • dawen = daun
  • dellaʔ = lidah
  • dende = perempuan
  • di = di
  • di-alem = dalam, di dalam
  • di-ataʔ = di atas
  • di-awaʔ = di bawah
  • dikiʔ = kecil
  • duk = dan
  • dumaʔin = tidak
  • ebbut = api
  • eddek = tanaman
  • eggas = bakar
  • ella = suami
  • ellew = hari
  • ellum = hidup
  • eŋko = ekor
  • gabun = awan
  • gadduŋ = hijau
  • gamut = akar
  • gaŋu = kering
  • gaʔi = tidak
  • gulaŋan = kayu / hutan
  • haggut = dingin
  • haje = besar
  • hamut = endus, mencium bau
  • hap = baik
  • hatul = baik
  • hinaŋ = kerja
  • ian = bahwa
  • iaʔ = malu
  • ie = dia
  • impen = gigi
  • ine = apa?
  • ini|n = ini
  • inum = minum
  • iŋge = mana?
  • iŋket = ikat
  • isi = daging / daging
  • ittem = hitam
  • ituŋ = hitung
  • ituʔ = bahwa
  • kakan = makan
  • kalih = gali
  • kami = kami
  • kanawan = kanan
  • kayu = kayu
  • kaʔam = anda
  • kaʔu = engkau
  • kekkeb = gigit
  • kelloŋ = leher
  • kemmut = nyamuk
  • kemon = semua
  • kenna = ikan
  • kepak = bagi
  • kimmat = pikir
  • kinaputan = pegang
  • kiput = sempit
  • kita = kita
  • kite = lihat
  • kok = kepala
  • koko' = laba-laba
  • kuit = kulit
  • kukut = garuk
  • kutu = kutu
  • laboʔ = jatuh
  • lahaʔ = darah
  • lajab = luas
  • lalan = jalan / jalur
  • lalat = petir
  • laŋi = berenang
  • laŋit = langit
  • layaŋ = terbang
  • laʔat = buruk, jahat
  • laʔit = jahit
  • lege = kotor
  • lella = laki-laki
  • lemmek = lemak / minyak
  • lemmiʔ = kotor
  • leŋŋan = jalan kaki
  • lubid = tali
  • lugung = guntur
  • luha = luas
  • luka = buka, ungkap
  • lumaʔ = rumah
  • luraʔ = ludah
  • mag-napas = bernafas
  • mag-poloŋ = potong
  • manuk-manuk = burung
  • maŋan = makan
  • mata = mata
  • -matey = mati
  • mellek = tikus
  • nipis = tipis
  • olet = cacing (cacing tanah)
  • pabak = baring
  • panas = hangat
  • panaʔik = mendaki, manjat
  • pandak = pendek
  • panhut = berburu
  • paŋey = cabang
  • papaʔ = kunyah
  • paʔin = berkata
  • peneʔ = pilih
  • peppik = sayap
  • peyat = merah
  • pikil = pikir
  • pitu = datang
  • pogpog = pukul
  • poteʔ = putih
  • pugad = telur
  • saki = sakit
  • sama = ayah
  • saŋem = malam
  • sapew = atap
  • sawe = ular
  • saye = tertawa
  • saʔi = ibu
  • saʔiŋge = bagaimana?
  • seddi [li] = lain
  • selluy = aliran
  • sessep = hisap
  • si = di
  • sie = mereka
  • sine = siapa?
  • subuk = tebal
  • sulig = tumbuh
  • sumian = kapan?
  • sumpiŋ = bunga
  • susu = susu, payudara
  • tabid = peras
  • tahaʔ = panjang
  • tahik = laut
  • -takale = dengar
  • tala = jauh
  • talem = tajam
  • tampul = kusam, tumpul
  • tanem = tanaman
  • tangkew = mencuri
  • taŋan = tangan
  • taŋis = nangis
  • tapit = dekat
  • tapuk = sembunyi
  • tayiŋe = telinga
  • taʔo = tahu, mengetahui
  • teginep = mimpi
  • teŋge = berdiri
  • teuaʔ = pukul
  • tibag = lempar
  • tibuʔuk = semua
  • tihup = tiup
  • timbak = tembak
  • tinalew = takut
  • tinaʔi = usus
  • tiŋkoʔ = duduk
  • tohoʔ = kering
  • tolaŋ = tulang
  • toʔo = betul
  • tuhun = tahun
  • tuli = tidur
  • tumbuʔ = tumbuh
  • tuʔun = benar, betul
  • ulan = hujan
  • umbu = rokok
  • umus = pasir
  • untul = baik
  • uŋ = hidung
  • usik = masak
  • utaʔ = muntah

bilangan:
  • issaʔ = satu
  • duwe = dua
  • tellu = tiga
  • ampat = empat
  • lime = lima
  • ennem = enam
  • pitu' = tujuh
  • walu' = delapan
  • siyam = sembilan
  • sempū' = sepuluh
  • duwempū' = duapuluh
  • limempū' = limapuluh
  • da hatus = seratus
  • de ngibu = seribu

-----------
keterangan:
- ʔ = '
- ŋ = ng


sumber:
- language.psy.auckland.ac.nz
- wikipedia
- kaltim.antaranews.com
- dan beberapa sumber lain

Bahasa Tagbanwa

Bahasa Tagbanwa, adalah bahasa yang dipertuturkan oleh suku Tagbanwa di Filipina. Bahasa Tagbanwa sendiri memiliki 2 dialek yang dtuturkan di dua pulau berbeda.

Dialek Bahasa Tagbanwa:

diolah dari berbagai sumber

Bahasa Bontok

Bahasa Bontok, adalah bahasa yang dipertuturkan oleh suku Bontok, di Filipina.

Bahasa Bontok, memiliki 3 dialek, yaitu:

dioleh dari berbagai sumber

Bahasa Tagbanwa Kalamian

Bahasa Tagbanwa Kalamian, adalah bahasa yang dipertuturkan oleh suku Tagbanwa Kalamian, dialek Pulau Coron, Filipina.

Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Philippine: Kalamian

Kamus:
  • bakluq = baru
  • balay = rumah
  • batuq = batu
  • baβay = wanita
  • bɨlag = tidak
  • bilang = hitung
  • bisit = kaki
  • bituaq = usus
  • bitukun = bintang
  • buaq = rambut
  • buat = masak
  • bugsuq = jatuh
  • bukuq = belakang
  • bulan = bulan
  • bulyak = masak
  • burak = buah
  • dakuluq = besar
  • daugdug = guntur
  • dibdib = payudara
  • dikɨl = leher
  • dilak = lidah
  • dɨngɨl = dengar
  • diput = pendek
  • diput = pendek
  • duǥuq = darah
  • duliq = tulang
  • dumaq = lain
  • gɨrɨt = potong
  • gɨsyɨq = kecil
  • kabliq = tali
  • kaldaw = hari
  • kalimaq = tangan
  • kamaq = garuk
  • kandas = hati
  • kanup = berburu
  • kapaykapay = berenang
  • karung = duduk
  • kasawaq = suami
  • kasawaq = istri
  • kasin = garam
  • katɨp = atap
  • kaβuq = abu
  • kɨdkɨd = ikat
  • kɨǥɨt = gigit
  • kiklug = telur
  • kɨlad = daun
  • kɨnay = pasir
  • kɨrɨng = berdiri
  • kiruq = anjing
  • kudlap = petir
  • kuluq = kepala
  • kung = jika
  • kuran = hujan
  • kutkut = isap
  • lagilagiq = tua
  • laǥɨm = hitam
  • lalii = pria / laki-laki
  • lamig = dingin
  • lamlam = burung
  • langit = langit
  • laput = tikus
  • laskaw = akar
  • lawak = laba-laba
  • layug = terbang
  • laβay = ludah
  • laβii = malam
  • laβiq = bulu
  • lɨβɨk = hantam
  • luak = tanaman
  • lubuk = busuk
  • luluy = cacing (cacing tanah)
  • maaβul (qaβul) = kusam, tumpul
  • mabuling = kotor
  • madamɨl = tebal
  • madulaw = kuning
  • madulaw = hijau
  • makinit = hangat
  • makulit = putih
  • malain = buruk, jahat
  • malbat (lɨbat) = berat
  • mamakin = mengunyah
  • manipis = tipis
  • mapulaq = merah
  • maraq = kering
  • mataqç = mata
  • matarɨm = tajam
  • mawayang = luas
  • mipit = tua
  • mulaq = anak
  • namuq = nyamuk
  • ngangaq = mulut
  • pakpak = sayap
  • palanguin = kering
  • paldaq = bahu
  • palɨt = angin
  • panaw = berjalan
  • pangan = makan
  • panganud = awan
  • patay = mati
  • patayɨn = bunuh
  • pɨǥaq = peras
  • pɨǥɨs = pegang
  • piɨt = sempit
  • pilik = pilih
  • pira = bagaimana?
  • qabwat = panjang
  • qakad = gali
  • qalang = beli
  • qalawid = jauh
  • qalɨngɨt = dekat
  • qamaq = ayah
  • qaning = kata, bicara
  • qapuk = debu
  • qapuy = api
  • qaran = nama
  • qaranɨk = di bawah
  • qatil = garuk
  • qay pa = mana?
  • qayɨn = baik
  • qayuq = kayu
  • qaβuyuk = danau
  • qian = ikan
  • qikuy = ekor
  • qilalaq = tahu, mengetahui
  • qilanggid = lempar
  • qɨlɨd = takut
  • qɨlɨk = tidur
  • qimud = tertawa
  • qinaq = ibu
  • qɨnɨm = minum
  • qiraw = ular
  • qisiq = gigi
  • qitaq = lihat
  • qɨyak = malu
  • qɨyɨp = meniup
  • qubraq = bekerja
  • qulit = kulit
  • qunu = apa?
  • qurung = hidung
  • qutuq = kutu
  • quβuq = endus, mencium bau2an
  • saksak = tusuk
  • sanu pa = kapan?
  • siit = sakit
  • siruk = bakar
  • sukaq = muntah
  • susuq = susu
  • takaw = mencuri
  • takun = tahun
  • takwal = mendaki
  • talakinɨp = mimpi
  • talay = bunga
  • talingaq = telinga
  • talpuq = basah
  • taluk = sembunyi
  • talun = kayu / hutan
  • tambik = lemak / minyak
  • tanan = semua
  • tangit = tangis
  • tanɨk = bumi / tanah
  • tauq = orang / manusia
  • taβuk = rokok
  • tian = perut
  • tɨɨb = laut
  • tiik = jahit
  • tingway = jarum
  • tinu pa = siapa?
  • tɨyɨb = belok, ubah arah
  • tuu = kanan
  • waiq = air
  • walaq = kiri

bilangan:
  • tasaq = satu
  • duruaq = dua
  • tuluq = tiga
  • qɨpat = empat
  • limaq = lima
  • qɨnɨm = enam
  • pituq = tujuh
  • waluq = delapan
  • siam = sembilan
  • tang puluk = sepuluh
  • duruang puluk = duapuluh
  • ? = limapuluh
  • gatus = seratus
  • liβuq = seribu

-------------
keterangan:
- ʔ = '
- ŋ = ng


sumber:
- language.psy.auckland.ac.nz
- wikipedia
- dan berbagai sumber

Bahasa Bontok (Guinaang-Bontok)

Bahasa Bontok Guinaang-Bontok, adalah bahasa yang dipertuturkan oleh suku Bontoc yang berdialek Guinaang-Bontok, di luar kota Bontoc, Filipina.

Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Philippine: Northern Luzon: Meso-Cordilleran: South-Central Cordilleran: Central Cordilleran: North Central Cordilleran: Nuclear Cordilleran: Bontok-Kankanay: Bontok

Kamus:
  • -ak = aku
  • anák = anak
  • asáwa = suami
  • asáwa = istri
  • babáʔi = wanita
  • bábʔa = gigi
  • bádyuk = tusuk
  • bagáŋ = leher
  • bagás[na] = buah
  • bákag = potong
  • balsig = bagi
  • balú = baru
  • bánʔig = kecil
  • batú = batu
  • báybay = laut
  • báyu = hantam
  • báʔi = wanita
  • bəgás = daging / daging
  • bílaŋ = hitung
  • buknag = kerja
  • búlan = bulan
  • bulúk = busuk
  • búlus = aliran
  • buʔúk = rambut
  • -da = mereka
  • -da = mereka
  • dágsən = berat
  • dágum = jarum
  • dakamí = kami
  • dakayú = anda
  • dakə́l = besar
  • dála = darah
  • dálan = jalan / jalur
  • danúm = air
  • daŋə́l = dengar
  • dapúl = debu
  • dapúl = abu
  • datakú = kita
  • dáya = langit
  • daʔidá = mereka
  • dáʔit = jahit
  • delsig = bagi
  • deltak = bagi
  • də́ʔəy = bahwa
  • dí = bahwa
  • didá = mereka
  • díla = lidah
  • dútdut = bulu
  • gadíw = ikan
  • gasúk = rokok
  • gawís = baik
  • gə́gʔal = mengunyah
  • gətkən = tahu, mengetahui
  • gigʔi = bagi
  • gúbaŋ = gali
  • gúgʔu = garuk
  • -ka = engkau
  • kagʔaŋə́l = hijau
  • kálət = kotor
  • -kamí = kami
  • kanán = mengatakan, bicara
  • kanə́n = makan
  • kapágpag = kayu / hutan
  • kawá = laba-laba
  • -kayú = anda
  • káyʔat = mendaki
  • káʔəw = kayu
  • káʔub = gali
  • káʔub = gali
  • kəláŋ = cacing (cacing tanah)
  • kə́lyat = petir
  • kətə́b = gigit
  • kidúl = guntur
  • kiyát = berenang
  • -ku = aku
  • kúbub = gali
  • kúd:l = kulit
  • kúləŋ = telinga
  • kumwáni = mengatakan, bicara
  • kúpkup = kulit
  • kútu = kutu
  • labí = malam
  • lagán = pasir
  • lákəw = mencuri
  • láki = pria / laki-laki
  • láku = beli
  • laláki = pria / laki-laki
  • lamán = bengkak
  • lamúk = nyamuk
  • lamút = akar
  • lapdút = kulit
  • latə́ŋ = angin
  • latə́ŋ = dingin
  • latʔəd = bengkak
  • lawá = buruk, jahat
  • lətə́g = bengkak
  • libúʔu = awan
  • libúʔu = kabut
  • lígus = belok, ubah arah
  • likə́w = baring
  • limá = tangan
  • lipít = sempit
  • lúgam = rumput
  • lukát = buka
  • lúta = bumi / tanah
  • lútu = masak
  • manálan = berjalan
  • maŋán = makan
  • maŋták [gətə́k] = tahu, mengetahui
  • maŋwáni = mengatakan, bicara
  • matá = mata
  • matə́y = mati
  • -mi = kami
  • mu = jika
  • -mu /-m = engkau
  • múla = tanaman
  • -na = dia
  • ná = ini
  • naklúŋ = kering
  • namagʔanán = kering
  • náʔay = ini
  • nə = apa?
  • ngísit = hitam
  • ŋádan = nama
  • ŋayáŋʔa = merah
  • ŋáʔag = buruk, jahat
  • ø = dia
  • pákʔul = pukul
  • paŋa = cabang
  • páŋʔul = pukul
  • pásək = bagi
  • patayə́n = bunuh
  • pátiŋ = cabang
  • patúŋ = duduk
  • payák = sayap
  • píli = pilih
  • pisít = peras
  • pitak = bagi
  • púdut = hangat
  • púkəl = bahu
  • pusúŋ = danau
  • putaʔák = putih
  • putú = perut
  • putú = usus
  • púʔul = bakar
  • sá = bahwa
  • sabsábuŋ = bunga
  • sakít = sakit
  • sakʔə́n = saya
  • sána = bahwa
  • sədə́l = tebal
  • səmə́k = berpikir
  • sə́yəp = tidur
  • sikí = kaki
  • sikʔá = engkau
  • sínu = siapa?
  • siyá = dia
  • súŋsuŋ = endus, mencium bau2an
  • súpsup = mengisap
  • súsu = susu, payudara
  • súsu = mengisap
  • súsup = mengisap
  • tabá = lemak / minyak
  • tábon = sembunyi
  • tágu = orang / manusia
  • tágu = hidup
  • tákdəg = berdiri
  • takə́d = ikat
  • -takú = kita
  • -takú = kita
  • taláw = bintang
  • talí = tali
  • tampak = bagi
  • tampaŋ = bagi
  • tápuk = debu
  • tawə́n = tahun
  • táyaw = terbang
  • təbə́ŋ = tajam
  • təkə́n = lain
  • təpʔal = lempar
  • tíkid = mendaki
  • túbba = ludah
  • túbu = tumbuh
  • túbu[na] = daun
  • tudí = bahwa
  • túdʔi = bahwa
  • tuná = ini
  • túnʔa = ini
  • túŋʔal = tulang
  • tupə́k = mulut
  • tusá = bahwa
  • túsʔa = bahwa
  • walakwak = bagi
  • walay = bagi
  • ya = dan
  • yakáyak = jatuh
  • yákut = tipis
  • -yu = anda
  • ʔabú = debu
  • ʔábuŋ = rumah
  • ʔad = di
  • ʔad kamána = kapan?
  • ʔad kaʔátna = kapan?
  • ʔadáwwi = jauh
  • ʔadí = tidak
  • ʔágal = tangis
  • ʔágtəy = hati
  • ʔálgew = hari
  • ʔáli = datang
  • ʔamá = ayah
  • ʔáma = ayah
  • ʔámmú = tahu, mengetahui
  • ʔamʔaʔamʔamá = tua
  • ʔamʔin = semua
  • ʔandə́ = mana?
  • ʔándu = panjang
  • ʔánup = berburu
  • ʔáŋəs = bernafas
  • ʔáptik = pendek
  • ʔapúy = api
  • ʔas = di
  • ʔas dáləm = dalam, di dalam
  • ʔas kamána = kapan?
  • ʔas kaʔátna = kapan?
  • ʔas ʔanguwáb = di bawah
  • ʔas ʔantágʔəy = di atas
  • ʔaśagʔən = dekat
  • ʔasín = garam
  • ʔástik = pendek
  • ʔásu = anjing
  • ʔatə́p = atap
  • ʔawán = kanan
  • ʔay nə kan = apa?
  • ʔáyus = aliran
  • ʔbakən = tidak
  • ʔəbə́l = basah
  • ʔədə́g = belakang
  • ʔəgnán = pegang
  • ʔə́gyat = takut
  • ʔənə́l = malu
  • ʔəŋə́l = hidung
  • ʔəpás = jatuh
  • ʔəsə́k = tanaman
  • ʔəwwá = luas
  • ʔigíd = kiri
  • ʔíla = lihat
  • ʔiná = ibu
  • ʔɪ́na = ibu
  • ʔinlatəŋ = tiup
  • ʔinsíbud = tiup
  • ʔinsúpʔuk = tiup
  • ʔíntu = mana?
  • ʔinúm = minum
  • ʔinyúlan = burung
  • ʔinʔayúp = tiup
  • ʔinʔiʔinʔiná = tua
  • ʔipugáw = orang / manusia
  • ʔípus = ekor
  • ʔisít = kering
  • ʔítlug = telur
  • ʔiyə́k = tertawa
  • ʔiʔítaw = mimpi
  • ʔudán = hujan
  • ʔúlu = kepala
  • ʔuŋá = anak
  • ʔúpəd = kusam, tumpul
  • ʔustú = benar, betul
  • ʔúta = muntah
  • ʔútut = tikus
  • ʔuwáb = menguap
  • ʔuwál = ular

bilangan:
  • ʔəsá = satu
  • duwá = dua
  • dəwʔə́n = dua
  • tulú = tiga
  • ʔəpát = empat
  • ? = lima
  • ? = enam
  • ? = tujuh
  • ? = delapan
  • ? = sembilan
  • ? = sepuluh
  • ? = duapuluh
  • ? = limapuluh
  • ? = seratus
  • ? = seribu

-------------
keterangan:
-  ʔ = '
-  ŋ = ng


sumber:
- language.psy.auckland.ac.nz
- wikipedia
- dan berbagai sumber

Bahasa Bontok (Guinaang-Sagadan)

Bahasa Bontok Guinaang-Sagadan, adalah bahasa yang dipertuturkan oleh suku Bontoc yang berdialek Guinaang-Sagadan, di Filipina.

Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Philippine: Northern Luzon: Meso-Cordilleran: South-Central Cordilleran: Central Cordilleran: North Central Cordilleran: Nuclear Cordilleran: Bontok-Kankanay: Bontok

Kamus:
  • ba'baqi = wanita
  • baba'yag = tua
  • bab'qa = gigi
  • babqawɨs'wɨs = belok, ubah arah
  • 'badyok = tusuk
  • ba'gang = leher
  • ba'kɨn = tidak
  • ba'lo = baru
  • ban'qig = kecil
  • ba'qod = ikat
  • ba'to = batu
  • bay'bay = laut
  • 'bayo = hantam
  • bɨ'gas = buah
  • 'bilang = hitung
  • bi'lat = lemak / minyak
  • 'bolan = bulan
  • bo'qok = rambut
  • 'dagom = jarum
  • dag'sɨn = berat
  • da'kɨl = besar
  • 'dala = darah
  • da'nom = air
  • da'pol = debu
  • da'pol = abu
  • 'daqit = menjahit
  • 'daqol = di bawah
  • 'daya = langit
  • 'dila = lidah
  • dɨ'ngɨl = dengar
  • do'no = bekerja
  • ga'dɨw = ikan
  • ga'sok = rokok
  • ga'wis = baik
  • gi'dol = guntur
  • 'gɨgɨd = potong
  • gog'qo = garuk
  • in angesh = bernafas
  • in semek = berpikir
  • kag'konɨg = kuning
  • kagqa'ngɨl = hijau
  • kaka'qɨwan = kayu / hutan
  • 'kalab = mendaki
  • 'kalɨt = kotor
  • ka'nan = mengatakan
  • kanna'wan = kanan
  • kanni'gid = kiri
  • ka'qat na = bagaimana?
  • 'kaqɨw = kayu
  • ka'qoban = gali
  • ka'wa = laba-laba
  • kigkig'qiw = payudara
  • kɨ'lang = cacing (cacing tanah)
  • kɨl'yat = petir
  • kɨm'kɨm = peras
  • kɨ'tɨb = gigit
  • ki'yat = berenang
  • 'kolɨng = telinga
  • kop'kop = kulit
  • 'koto = kutu
  • la'bi = malam
  • la'gan = pasir
  • la'laki = pria / laki-laki
  • la'mok = nyamuk
  • la'mot = akar
  • la'tɨng = angin
  • la'wi = bulu
  • libo'qo = awan
  • li'ma = tangan
  • li'pit = sempit
  • lo'mako = beli
  • 'lota = bumi / tanah
  • 'loto = memasak
  • lo'wag = memasak
  • ma'ma = mengunyah
  • ma'nalan ('dalan) = berjalan
  • man'bɨng (tɨ'bɨng) = tajam
  • ma'ngan = makan
  • ma'ta = mata
  • mo = jika
  • nab'lok = busuk
  • na'lakay = tua
  • namagqa'nan = kering
  • naqo'pɨd = kusam, tumpul
  • na'tiy = mati
  • 'ngadan = nama
  • 'ngaqag = buruk, jahat
  • ngayang'qa = merah
  • 'ngitit = hitam
  • nɨ = apa?
  • pa'tɨy = bunuh
  • pa'tong = duduk
  • pa'yak = sayap
  • 'pili = memilih
  • 'pokɨl = bahu
  • po'song = danau
  • pota'qak = putih
  • po'to = perut
  • po'to = usus
  • 'qabong = rumah
  • qad ka'qat na = kapan?
  • qa'dawwi = jauh
  • 'qagal = tangis
  • qag'tɨy = hati
  • 'qakɨw = mencuri
  • qal'gɨw = hari
  • qa'ma = ayah
  • qam'mo = tahu, mengetahui
  • qam'qin = semua
  • qan'do = panjang
  • qa'nop = berburu
  • qa'poy = api
  • qap'tik = pendek
  • qap'tik = pendek
  • qasag'qɨn = dekat
  • qa'sawa = suami
  • qa'sawa = istri
  • qa'sin = garam
  • 'qaso = anjing
  • qa'tɨp = atap
  • qatong = hangat
  • qa'yop = meniup
  • qɨ'bɨl = basah
  • qɨ'dɨg = belakang
  • qɨg'nan = pegang
  • qɨg'yat = takut
  • 'qɨkdag = jatuh
  • 'qila = lihat
  • qi'na = ibu
  • qɨ'ngɨl = hidung
  • qɨ'nɨl = malu
  • qi'nom = minum
  • qinto = mana?
  • qin'yolan = burung
  • qipo'gaw = orang / manusia
  • 'qipos = ekor
  • qiqi'taw = mimpi
  • qisap'qiy = kering
  • qɨ'sɨk = tanaman
  • qit'log = telur
  • qɨw'wa = luas
  • qɨ'yɨk = tertawa
  • qo'dan = hujan
  • 'qolo = kepala
  • qo'nga = anak
  • 'qota = muntah
  • 'qotot = tikus
  • qo'wal = ular
  • sab'sabong = bunga
  • sa'kit = sakit
  • sɨ'dɨl = tebal
  • si'ki = kaki
  • 'sino = siapa?
  • 'sɨyɨp = tidur
  • 'songsong = endus, cium bau2an
  • sop'sop = hisap
  • 'soso = susu
  • 'tabon = sembunyi
  • tak'dɨg = berdiri
  • ta'law = bintang
  • ta'li = tali
  • ta'til = garuk
  • ta'wɨn = tahun
  • 'tayaw = terbang
  • tɨ'kɨn = lain
  • tɨ'lɨk = dingin
  • tɨp'qal = lempar
  • 'tobba = ludah
  • 'tobo = daun
  • tong'qal = tulang
  • to'pɨk = mulut
  • to'yaw = bakar
  •  'yapit = tipis
bilangan:
  • qɨ'sa = satu
  • do'wa = dua
  • to'lo = tiga
  • qɨ'pat = empat
  • li'ma = lima
  • qɨ'nɨm = enam
  • pi'to = tujuh
  • wa'lo = delapan
  • si'yam = sembilan
  • po'lo = sepuluh
  • do'wan po'lo = duapuluh
  • lima'n po'o = limapuluh
  • ga'sot = seratus
  • 'libo = seribu


sumber:
- language.psy.auckland.ac.nz
- wikipedia
- dan berbagai sumber

Bahasa Bontok Timur

Bahasa Bontok Timur, adalah bahasa yang dipertuturkan oleh suku Bontoc yang berdialek Timur, di Filipina.

Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Philippine: Northern Luzon: Meso-Cordilleran: South-Central Cordilleran: Central Cordilleran: North Central Cordilleran: Nuclear Cordilleran: Bontok-Kankanay: Bontok 

Kamus:
  • achawwi = jauh
  • ad-acha = besar
  • ad-chaya = langit
  • ad-ocho = langit
  • afilog = luas
  • afong = rumah
  • agtoy = hati
  • akettoy = kecil
  • akikid = sempit
  • ama = ayah
  • am-in = semua
  • ammay = baik
  • ammo = tahu, mengetahui
  • amrang = tertawa
  • ancho = panjang
  • angin = angin
  • angor = hidung
  • aptek = pendek
  • asawa ay fiafia-i = istri
  • asawa ay laraki = suami
  • asin = garam
  • aso = anjing
  • as-op = dekat
  • atong = hangat
  • atongan = bakar
  • atop = atap
  • awan = kanan
  • chachara = merah
  • chakom = jarum
  • chang-op = endus, cium bau2an
  • chanom = air
  • chara = darah
  • charan = jalan / jalur
  • chila = lidah
  • chitak = merah
  • chongron = dengar
  • chor-om = dalam, di dalam
  • chotchot = bulu
  • ek-eket = kecil
  • emok = nyamuk
  • en-enop = mimpi
  • epekot = belok
  • etakod = ikat
  • etap-or = melempar
  • fiab-a = gigi
  • fiafia-i = wanita
  • fia-in = malu
  • fiakang = leher
  • fiakilat = guntur
  • fiangat = gigit
  • fiarakan = ular
  • fiaro = baru
  • fiaroy = rumah
  • fiato = batu
  • fiayfiay = laut
  • filang = hitung
  • finongkot = usus
  • fofong = atap
  • fomanak = baring
  • fonga = buah
  • fo-ok = rambut
  • foran = bulan
  • ifiaka = mengatakan, bicara
  • i-itaw = mimpi
  • ikayang = lempar
  • ikid = kiri
  • ikor = tulang
  • ila-on = lihat
  • ina = ibu
  • inga = telinga
  • inila = tahu, mengetahui
  • itlog = telur
  • itocho = mengatakan, bicara
  • iyap = hitung
  • ka-at na = kapan?
  • ka-iw = kayu / hutan
  • kakawwa = laba-laba
  • kamfifi = laba-laba
  • karat = gigit
  • kiachiw = ikan
  • kichor = petir
  • koblet = kulit
  • kod-or = petir
  • kog-aron = kunyah
  • komarab = mendaki
  • komiyat = berenang
  • korang = cacing (cacing tanah)
  • kossel = burung
  • kotkot = garuk
  • koto = kutu
  • kowabna = di bawah
  • lafi = malam
  • lakian = pasir
  • lamagna = di atas
  • laman = daging
  • lamot = akar
  • laraki = pria / laki-laki
  • laweng = buruk, jahat
  • lima = tangan
  • linnod = tusuk
  • linofid = tali
  • lomako = beli
  • lomowa = menangis
  • lota = bumi / tanah
  • loto = memasak
  • maka-ila = melihat
  • manaran = berjalan
  • mangakew = mencuri
  • mangan = makan
  • manganop = berburu
  • mata = mata
  • matako = hidup
  • matoy = mati
  • mon-akor = menangis
  • monfiayo = menghantam
  • mongongotog = hijau
  • monkokot = jahit
  • monlikos = belok
  • mon-owas = membagi
  • montanom = tanaman
  • montitifia = kuning
  • montom-ang = membagi
  • na-epet = sempit
  • nakpat = basah
  • naposi = buruk, jahat
  • narakay = tua
  • narango = kering
  • naroket = kotor
  • nasag-on = dekat
  • naschom = malam
  • naslop = basah
  • nasoyop = tidur
  • ngadan = nama
  • ngotog = hitam
  • noknok = hisap
  • nomnomon = berpikir
  • ochan = hujan
  • ochog = belakang
  • odnan = pegang
  • omali = datang
  • omcha = datang
  • omenom = minum
  • omfog = baring
  • omowab = menguap
  • onga = anak
  • orak = muntah
  • orkiw = hari
  • oro = kepala
  • orog = ular
  • osto = benar, betul
  • otot = tikus
  • panga = cabang
  • pating = kayu
  • payak = sayap
  • pokaw = putih
  • pokor = bahu
  • pomana = tembak
  • poto = perut
  • powak = angin
  • sabsafong = bunga
  • sakati = rumput
  • saplet = pukul
  • sepeng = kayu
  • sikiab = sakit
  • soki = kaki
  • songsong = endus, cium bau2an
  • sosop = hisap
  • susu = susu, payudara
  • tafia = lemak / minyak
  • tako = orang / manusia
  • tali = tali
  • tapak = mulut
  • tapok = debu
  • taraw = bintang
  • tawon = tahun
  • tit-iwa = benar, betul
  • tobfia = ludah
  • todlokon = tusuk
  • tofo = daun
  • tomakchog = berdiri
  • tomofo = tumbuh
  •  tongchona = di atas
  • tongnin = dingin
bilangan:
  • osa = satu
  • chowa = dua
  • toro = tiga
  • opat = empat
  • lima = lima
  • onom = enam
  • pito = tujuh
  • waro = delapan
  • siyam = sembilan
  • hin poro = sepuluh
  • ? = duapuluh
  • ? = limapuluh
  • hin kiasot = seratus
  • hin lifo = seribu


sumber:
- language.psy.auckland.ac.nz
- wikipedia
- dan berbagai sumber

Bahasa Sama

Bahasa Sama (Sinama), adalah bahasa yang memiliki banyak variasi dan aksen.  Bahasa ini diucapkan di sebuah provinsi yang ber-Ibu kota Bongao di Filipina yang terletak di Wilayah Otonomi Muslim Mindanao (ARMM). Berbatasan laut dengan Negara Bagian Sabah, Malaysia dan provinsi Kalimantan Timur Indonesia. Dialek bahasa Sama ini juga tersebar di beberapa pulau.

Penutur bahasa Sama terbanyak berada di pulau Tawi-Tawi, tepatnya dituturkan di sekitar pantai timur Sabah hingga ke rangkaian pulau-pulau di laut Sulu dari Sabah sampai di Mindanao. Bahasa Sama dituturkan oleh masyarakat yang berada di sebelah selatan yaitu dari Tawi-Tawi hingga ke Sabah. Sedangkan di pulau sebelahnya dari pulau Sulu (Jolo) ke pulau Basilan bahasa Sama menjadi bahasa minoritas karena rata-rata orang di sana bertutur menggunakan bahasa Sug.

Dialek Sama (Sinama):
  • Sama Sibutu (wilayah Sibutu-Sitangkai)
  • Sama Simunul (wilayah Simunul-Manuk, kepulauan Mangkaw)
  • Sama Kapoan (berbicara di pulau Ubian Selatan, pulau Tandubas dan pulau Sapa-Sapa)
  • Sama Banguingui (terkonsentrasi di pulau Buan dan diucapkan oleh orang Banguingui).
  • Sama Pangutaran, berada di pulau Pangutaran, provinsi Sulu.
  • Sama Siasi, dituturkan di pulau Siasi.
  • Bahasa Sama-Βajau, juga menjadi salah satu dialek di pulau ini. 

Penduduk lokal setempat juga bisa berbahasa Melayu yang dekat dengan bahasa Melayu Sabah, juga bahasa Inggris dan Filipina (Tagalog). Bahasa Zamboangueño Chavacano juga dituturkan oleh penduduk Kristen dan Muslim setempat yang mempertahankan kontak dan perdagangan dengan Semenanjung Zamboanga dan Basilan daratan.

Kelompok Bahasa: Polynesian, Proto-Malayo

Bahasa Sama Siasi

Bahasa Sama Siasi, adalah bahasa yang dituturkan di pulau Siasi, provinsi Sulu, Filipina.

Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Greater Barito: Sama-Bajaw: Sulu-Borneo: Inner Sulu Sama 

Kamus sederhana: Bahasa Sama Siasi
  • abu = abu
  • ahɨlling (ɨlling) = mengatakan
  • ai = apa?
  • api = api
  • aqa = orang / manusia
  • asin = garam
  • atay = hati
  • atop = ilalang / atap
  • babaw = tikus
  • bagunbun = debu
  • baha = bahu
  • bahaqu = baru
  • baliu = angin
  • balut = pegang
  • bang = jika
  • bantung = lempar
  • baseq = basah
  • batu = batu
  • bianing = kuning
  • bɨlla = masak
  • bɨlli = beli
  • bɨttong = perut
  • bituqun = bintang
  • boaq = mulut
  • boheq = air
  • buaq = buah
  • buhat = berat
  • buhuk = busuk
  • bukut = belakang
  • bulan = bulan
  • bulbul = bulu
  • buqun = rambut
  • daag = mendaki
  • daggahaq = payudara, susu
  • daing = ikan
  • danaw = danau
  • daun = daun
  • deoq = di bawah
  • dikiqdikiq = kecil
  • dɨllaq = lidah
  • dɨnda = wanita
  • dokot = bakar
  • duduq = payudara, susu
  • dugsuq = tusuk, tembus
  • edoq = anjing
  • empon = gigi
  • engkot = ikat
  • ettom = hitam
  • gabun = awan
  • gaddung = hijau
  • gamut = akar
  • gibang = kiri
  • giling = mengubah arah, belok
  • gusung = pasir
  • haap = baik
  • haggut = dingin
  • hamaq = nyamuk
  • hamut = endus, cium
  • hea = besar
  • hɨlla = suami
  • hinang = kerja
  • hɨnda = istri
  • humbu = merokok
  • iaq = malu
  • ɨllaw = hari
  • illi = bahwa
  • ɨmmaq = ayah
  • ɨndaq = lihat
  • ɨnggoq = ibu
  • ɨntɨllo = telur
  • inum = minum
  • isi = lemak / minyak
  • ittu = ini
  • itung = menghitung
  • jalum = jarum
  • jata = di atas
  • kabongbong = laba-laba
  • kakkot = garuk
  • kale = dengar
  • kaliq = gali
  • kalog tanaq = cacing (cacing tanah)
  • kamemon = semua
  • kapal = tebal
  • katol = garuk
  • kayu = kayu
  • keat = merah
  • keket = gigit
  • kepet = sayap
  • kɨllat = tali
  • kɨllong = leher
  • kɨllot = potong
  • koan = kanan
  • koaq = tulang
  • kook = kepala
  • kulit = kulit
  • kutu = kutu
  • laat = petir
  • labu = jatuh
  • lahaq = darah
  • langi = berenang
  • langit = langit
  • laqat = buruk, jahat
  • laqit = jahit
  • leang = terbang
  • lɨggon = guntur
  • lɨlla = pria / laki-laki
  • lɨmmis = kotor
  • lɨngngan = berjalan
  • luha = luas
  • lujjaq = ludah
  • lumaq = rumah
  • magkataqu = tahu, mengerti
  • maingga = mana?
  • maka = dan
  • makannak = anak
  • mamaq = mengunyah
  • mangan = makan
  • manuk = burung
  • mata = mata
  • nahut = sempit
  • nggaqi ka = tidak
  • ngodog = masak
  • nipis = tipis
  • oon = nama
  • pallaw (illaw) = kering
  • pandak = pendek
  • papatay = bunuh
  • pasuq = hangat
  • patay = mati
  • peneq = memilih
  • pɨddiq = menyakitkan, sakit
  • pɨggaq = peras
  • piitu = datang
  • pila = bagaimana?
  • poteq = putih
  • puqut = pendek
  • saddi = lain
  • sai = siapa?
  • sangom = malam
  • sekot = dekat
  • sɨssop = hisap
  • soa = ular
  • sumian = kapan?
  • sumping = bunga
  • taa = jauh
  • tahaq = panjang
  • tahik = laut
  • tahun = tahun
  • talinga = telinga
  • talom = tajam
  • talun = kayu / hutan
  • tanaq = bumi / tanah
  • tangan = tangan
  • tangis = menangis
  • tangkaw = curi
  • tanom = tanam
  • tapeq = kaki
  • tapuk = sembunyi
  • tau = takut
  • tinaqi = usus
  • tɨngge = berdiri
  • tingkoq = duduk
  • tɨppa = mengalahkan
  • tittoa = tertawa
  • tiup = tiup
  • togel = ekor
  • tohoq = kering
  • tompol = kusam, tumpul
  • toqa = tua
  • toqa = tua
  • tuli = tidur
  • ulan = hujan
  • uppiq = mimpi
  • uttaq = muntah
  • uung = hidung

bilangan:
  • isa = satu
  • dua = dua
  • tɨllu = tiga
  • ɨmpat = empat
  • lima = lima
  • ɨnnom = enam
  • pituq = tujuh
  • waluq = delapan
  • siam = sembilan
  • sangpuq = sepuluh
  • duampuq = duapuluh
  • limangpu = limapuluh
  • hatus = seratus
  • ibu = seribu

sumber:
- wikipedia
- language.psy.auckland.ac.nz
- dan berbagai sumber

Bahasa Sama Pangutaran

Bahasa Sama Pangutaran, adalah bahasa yang dituturkan di pulau Pangutaran, provinsi Sulu, Filipina.


Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Barito Besar: Sama-Bajaw: Sulu-Borneo: Western Sulu Sama

Kamus sederhana: Bahasa Sama Pangutaran
  • a'a = orang / manusia
  • abu = abu
  • adjal = masak
  • aku = aku, saya
  • anak = anak
  • api = api
  • asin = garam
  • atay = hati
  • ato:p = ilalang / atap
  • ay = apa?
  • ayad = baik
  • ayya' = malu
  • ba' = kata, ucap
  • bagaang = bahu
  • baha' = membengkak
  • bahangi = malam
  • bahu = baru
  • baliyu = angin
  • base' = basah
  • batu = batu
  • b'ddek = tikus
  • b'gga ang = gigi
  • bituun = bintang
  • biyaning = kuning
  • b'lla = masak
  • bo' = mulut
  • bo:ko:g = tulang
  • bohat = berat
  • bohe' = air
  • bono' = bunuh
  • b'tto:ng = perut
  • bu = bulu
  • bukut = belakang
  • bulan = bulan
  • buun = rambut
  • buwa' = buah
  • dag = mendaki
  • dagha = payudara, susu
  • daing = ikan
  • danaw = laut
  • daun = daun
  • d'ddo:k = jalan / jalur
  • deyo' = di bawah
  • diki' = kecil
  • diyata' = di atas
  • d'lla' = lidah
  • d'nda = wanita
  • ero' = anjing
  • gabuk = busuk
  • gabun = awan
  • gaddung = hijau
  • gamut = akar
  • guangan = kayu / hutan
  • ha' = tidak
  • haggut = dingin
  • hangut = mengendus, mencium
  • hanting = menusuk, menembus
  • hap = baik
  • higbun = debu
  • hiyakan = lempar
  • h'lla = suami
  • h'nda = istri
  • hulas-sangsa' = bekerja
  • humbu = merokok
  • ian = bahwa
  • iklug = telur
  • ina' = ibu
  • ingkot = tali
  • ingkotan = ikat
  • inum = minum
  • isi = daging
  • ito:m = hitam
  • itu = ini
  • itung = hitung
  • iya = dia
  • iyu = bahwa
  • jaum = jarum
  • kaam = anda
  • kahut = menggaruk
  • kai = kiri
  • kali = menggali
  • kalo:g = cacing (cacing tanah)
  • kamemon = semua
  • kami = kita
  • kapal = tebal
  • kata'u = kanan
  • ka'u = engkau
  • kawat-kawat = rumput
  • kayu = tongkat / kayu
  • ke = dengar
  • kehun = dengar
  • kemon = semua
  • keyat = merah
  • kila = melihat
  • kiput = sempit
  • kirat = petir
  • kita = kita
  • k'llong = leher
  • kobak = membagi
  • kohon = rumput
  • kok = kepala
  • kuhun = rumput
  • kutu = kutu
  • kuwit = kulit
  • laat = buruk, jahat
  • laatan = buruk, jahat
  • lagno:k = jatuh
  • lagut = potong
  • laha' = darah
  • lambu = luas
  • lamo:n = kabut
  • langit = langit
  • langjang = ekor
  • langkaw = ekor
  • lango:y = berenang
  • lawa' = laba-laba
  • l'ggo:m = guntur
  • limbu = sembunyi
  • liyud = aliran
  • liyug = leher
  • 'llaw = hari
  • l'lla = pria / laki-laki
  • 'llum = hidup
  • l'mmi' = kotor
  • lmmok = lemak / minyak
  • l'ngngan = berjalan
  • l'ngngo:n-l'ngngo:n = usus
  • loha = luas
  • lubid = tali
  • luma' = rumah
  • ma = di
  • madiyo:m = dalam, di dalam
  • maingga = mana?
  • maka = dan
  • mangan = makan
  • manuk-manuk = burung
  • mapa' = mengunyah
  • mata = mata
  • matay = mati
  • 'mbila = jika
  • mehe = besar
  • m'lli = membeli
  • mma' = ayah
  • 'mmug = mengendus, mencium
  • m'ngngan = berjalan
  • nahi' = jahit
  • nai' = kaki
  • namuk = nyamuk
  • nangkaw = mencuri
  • 'nda = melihat
  • ngandag = mendaki
  • ngeket = gigit
  • nginum = minum
  • ngitung = hitung
  • ngoap = menguap
  • ngupi = mimpi
  • nguta' = muntah
  • nipis = tipis
  • n'ppa = mengalahkan
  • 'nsa' = tidak
  • 'ntan = memegang
  • o:n = nama
  • onde'-onde' = anak
  • pabahak = berbaring
  • paleng = terbang
  • palibut = mengubah arah, belok
  • pal'ngngoy = berenang
  • pang = hangat
  • pasu' = hangat
  • pataikut = mengubah arah, belok
  • pene' = memilih
  • p'gga' = memeras
  • pikil = berpikir
  • pikpik = sayap
  • pinto:l = pukul
  • piyana', bow: pana' = tembak, menembak
  • p'ngnga-p'ngnga = bernafas
  • pongka'na = perut
  • pote' = putih
  • put = pendek
  • saki = sakit
  • salaingga = bagaimana?
  • sango:m = malam
  • sa'pan = cabang
  • say = siapa?
  • s'ddi = lain
  • siga = mereka
  • sigam = mereka
  • siko:t = jauh
  • s'mmal = kotor
  • so = ular
  • s'pput = ludah
  • s'sso:p = isap
  • sumping = bunga
  • suwig = tumbuh
  • ta: = dekat
  • taha' = panjang
  • tahik = danau
  • tahun = tahun
  • tainga = telinga
  • tana' = bumi / tanah
  • tangan = tangan
  • tangge = berdiri
  • tangis = menangis
  • tangkaw = mencuri
  • tano:m = tanaman
  • ta'u = tahu, mengerti
  • taun = kayu / hutan
  • tawwa' = benar, benar
  • tigo:l = kaki
  • tingko' = duduk
  • tiyaw = takut
  • tiyup = tiup
  • t'kka = datang
  • to:m = tajam
  • to:mpo:l = kusam, tumpul
  • toa = tua
  • toho' = kering
  • t'ppa = mengalahkan
  • t'tto = tertawa
  • tutung = bakar
  • tuwi = tidur
  • ulan = hujan
  • umay = kapan?
  • ung = hidung
  • ungkad = membuka, mengungkap
  • ungus = pasir
  • uta' = muntah
bilangan:
  • dakayo'  = satu
  • duwa = dua
  • t'llu = tiga
  • 'mpat = empat
  • lima = lima
  • 'nno:m = enam
  • pitu' = tujuh
  • walu' = delapan
  • siyam = sembilan
  • sangpu' = sepuluh
  • ? = duapuluh
  • ? = limapuluh
  • hatus = seratus
  • libu = seribu
  • ngibu = seribu


sumber:
- protomalayans.blogspot.com
- antaranews.com
- nformosa.webs.com
- madagascar-library.com
- andamannicobarposts.blogspot.com
- kaltimpost.co.id
- kaltengpos.web.id
- theborneopost.com
- banjarmasinpost.co.id
- newsabahtimes.com.my
- sabah.edu.my
- batakpost.com
- philippinepost.blogspot.com
- newspaper.philippinecentral.com
- language.psy.auckland.ac.nz
- dayakbaru.com
- en.wikipedia.org
- kompas.com
- dan beberapa sumber lain

Bahasa Sama Sibutu

Bahasa Sama Sibutu, adalah bahasa yang dituturkan di pulau Tawi-Tawi, sebuah provinsi yang ber-Ibu kota Bongao di Filipina yang terletak di Wilayah Otonomi di Muslim Mindanao (ARMM). Berbatasan laut dengan Negara Bagian Sabah, Malaysia dan provinsi Kalimantan Timur Indonesia.


Klasifikasi: Austronesian: Malayo-Polynesian: Barito: Sama-Bajaw: Sulu-Borneo: Sama 

Kamus sederhana: Bahasa Sama Sibutu
  • aa = orang / manusia
  • aku = aku, saya
  • anak-anak = anak
  • appa' = ayah
  • asin = garam
  • atey = hati
  • babow = tikus
  • baha = bahu
  • bahau = baru
  • balahibu = bulu
  • baliyu = angin
  • bang = jika
  • baning = kuning
  • base' = basah
  • batu = batu
  • billi = beli
  • bittis = kaki
  • bohe' = air
  • bottong = perut
  • bowa' = mulut
  • bubungan = ilalang / atap
  • buhók = rambut
  • bukut = belakang
  • bulan = bulan
  • bunga-bunga = bunga
  • bunu' = membakar
  • buwa'buwa' = buah
  • danda = wanita
  • della' = lidah
  • deyng = ikan
  • diki'diki' = kecil
  • down = daun
  • e = tidak
  • empon = gigi
  • engkot = mengikat, kencangkan
  • ero' = anjing
  • ettom = hitam
  • gabumbun = debu
  • gaddung = hijau
  • gampung = hutan
  • gibang = kiri
  • guling = berbaring
  • guntul = guntur
  • haka = mengatakan
  • halla = suami
  • hama' = nyamuk
  • handa = istri
  • háp = baik
  • heya = besar
  • hiyak = melemparkan
  • humbu = merokok
  • ili = bahwa
  • inák = awan
  • intan = pegang
  • intollo = telur
  • inum = minum
  • isi = daging
  • itung = menghitung
  • iya' = malu
  • jalum = jarum
  • kakan = makan
  • kale = mendengar
  • kalog = cacing (cacing tanah)
  • kam = anda
  • kamas = menggaruk
  • kamemon = semua
  • kami = kami
  • kanan = kanan
  • kangkang = laba-laba
  • kapal = tebal
  • kapet = sayap
  • kaskas = menggaruk
  • katoonan = tahu, mengerti
  • kayu = kayu
  • kɔllong = leher
  • keket = menggigit
  • keyat = merah
  • kiput = sempit
  • kita = kita
  • kók = kepala
  • kokot = menggigit
  • kow = engkau
  • kulit = kulit
  • kutu = kutu
  • laat = buruk, jahat
  • labu' = jatuh
  • laha' = darah
  • lalat = petir
  • lalla = pria / laki-laki
  • lammok = lemak / minyak
  • lán = jalan / jalur
  • landung = awan
  • langit = langit
  • lawa'lawa' = laba-laba
  • limmi' = kotor
  • llow = hari
  • llum = hidup
  • lubid = tali
  • luhas = luas
  • luma' = rumah
  • lumán = berjalan
  • lumangi = berenang
  • ma = di
  • ma deyo' = di bawah
  • ma jalom = dalam, di dalam
  • ma jata' = di atas
  • mag-adjal = memasak
  • magbahagi' = membagi
  • magballa = memasak
  • maka = dan
  • mamahi = bintang
  • mana' = menembak
  • mangan = makan
  • mantow = berdiri
  • manuk-manuk = burung
  • mata = mata
  • matey = mati
  • mbal = tidak
  • mbu' = ibu
  • mene' = pilih
  • mikil = berpikir
  • milli = membeli
  • mma' = ayah
  • naan = bahwa
  • nangis = menangis
  • nangkow = mencuri
  • nanom = menanam, nanam
  • nda = istri
  • nda' = melihat
  • ndol-ndol = cacing (cacing tanah)
  • ngahaka' = mengatakan
  • ngahiyak = melemparkan
  • ngengkot = mengikat, kencangkan
  • nggo' = ibu
  • ngintan = memegang
  • nginum = minum
  • ngitung = menghitung
  • ngosso' = menjahit
  • ngowap = menguap
  • nipis = tipis
  • nitik = memukul
  • osso' = menjahit
  • owap = menguap
  • pag = kapan?
  • paguling = berbaring
  • pana' = menembak
  • pantow = berdiri
  • papa' = mengunyah
  • parang = rumput
  • paseklo' = belok
  • pene' = pilih
  • penga = cabang
  • petak = basah
  • pittu = datang
  • pondok = pendek
  • pote' = putih
  • rey' = kaki
  • sab = dan
  • sakki = menyakitkan, sakit
  • sallang = laut
  • sangom = malam
  • sapow = ilalang / atap
  • sigeya = mereka
  • sikeya = tidak
  • sossop = mengisap
  • sowa = ular
  • sumilan = kapan?
  • susu = susu, payudara
  • tá' = jauh
  • tahik = laut
  • tahik = danau
  • tahun = tahun
  • takale = mendengar
  • takka = datang
  • talow = takut
  • talun = hutan
  • tana' = bumi / tanah
  • tangan = tangan
  • tangis = menangis
  • tangkow = mencuri
  • tanom = tanam
  • tapit = dekat
  • tappa = mengalahkan
  • tau = tahu, mengerti
  • teynga = telinga
  • timus = garam
  • tinai = usus
  • titik = memukul
  • tittowa = tertawa
  • toa = orang / manusia
  • toho' = kering
  • toolang = tulang
  • towwa' = benar 
  • tuli = tidur
  • tutu = ini
  • ulagat = akar
  • ulan = hujan
  • úng = hidung
  • ungus = pasir
  • uppi = mimpi
  • utta' = muntah 
  • ya = dia

bilangan:
  • issa = satu
  • dikayu' = satu
  • duwa = dua
  • tallu = tiga
  • mpát = empat
  • lima = lima
  • nnom = enam
  • pitu' = tujuh
  • walu' = delapan
  • siyam = sembilan
  • suppu = sepuluh
  • ? = duapuluh
  • ? = limapuluh
  • hatus = seratus
  • ibu = seribu

sumber:
- wikipedia
- language.psy.auckland.ac.nz
- dan berbagai sumber

Bahasa Hiligaynon

Bahasa Hiligaynon, dipertuturkan oleh suku Hiligaynon di Filipina.


Klasifikasi: Austronesian: Austronesian: Malayo-Polynesian: Philippine:Greater Central Philippine: Central Philippine:Bisayan: Central:Peripheral 

Kamus sederhana: Bahasa Hiligaynon
  •  abaga   =  bahu
  •  amay   =  ayah
  •  anak   =  anak 
  •  atay   =  hati
  •  atup   =  ilalang / atap
  •  bâbâ   =  mulut
  •  balay   =  rumah
  •  bana   =  suami
  •  bata   =  anak
  •  batian   =  mendengar
  •  buhok   =  rambut
  •  dagum   =  jarum
  •  dalan   =  jalan / jalur
  •  damgo   =  mimpi
  •  dilâ   =  lidah
  •  dughan   =  susu, payudara
  •  dugô   =  darah
  •  dulunggan   =  telinga
  •  duplâ   =  meludah
  •  ginhawa   =  bernafas
  •  hadlok   =  takut
  •  hibi   =  menangis
  •  higdâ   =  berbaring
  •  higko   =  kotor
  •  idu   =  anjing
  •  ilong   =  hidung
  •  iloy   =  istri
  •  iloy   =  ibu
  •  inom   =  minum
  •  itlog   =  telur
  •  kabalo   =  tahu, mengerti
  •  kadlaw   =  tertawa
  •  kadto   =  datang
  •  kagat   =  menggigit
  •  kamot   =  tangan
  •  ka-on   =  makan
  •  kitâ   =  melihat
  •  lakat   =  berjalan
  •  laki   =  pria / laki-laki
  •  langoy   =  berenang
  •  liko   =  mengubah arah, belok
  •  likod   =  belakang
  •  li-og   =  leher
  •  lutô   =  memasak, merebus
  •  mabakal   =  membeli
  •  mangawat   =  mencuri
  •  mapatay   =  mati
  •  mata   =  mata
  •  matalum   =  tajam
  •  ngalan   =  nama
  •  ngipon   =  gigi
  •  nguy-ab   =  menguap
  •  panit   =  kulit
  •  panumdum   =  berpikir
  •  pispis   =  burung
  •  pungko   =  duduk
  •  siling   =  mengatakan
  •  simhot   =  mengendus, mencium
  •  suka   =  muntah
  •  supsup   =  mengisap
  •  tawo   =  orang / manusia
  •  ti-il   =  kaki
  •  tina-e   =  usus
  •  tindog   =  berdiri
  •  ti-yan   =  perut
  •  tul-an   =  tulang
  •  tulog   =  tidur
  •  tu-o   =  kanan
  •  ulo   =  kepala
  •  usapon   =  mengunyah
  •  wa-lá   =  kiri
  •  yab-ok   =  debu

bilangan:
  •  ?  =  satu
  •  ?  =  dua
  •  ?  =  tiga
  •  ?  =  empat
  •  ?  =  lima
  •  ?  =  enam
  •  ?  =  tujuh
  •  ?  =  delapan
  •  ?  =  sembilan
  •  ?  =  sepuluh
  •  ?  =  duapuluh
  •  ?  =  limapuluh
  •  ?  =  seratus
  •  ?  =  Seribu

sumber:
- language.psy.auckland.ac.nz
- wikipedia
- dan berbagai sumber